Τακτική κωλυσιεργίας από την Άγκυρα και τον Έρχιουρμαν

Μέσα από τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης θέλουν να κερδίσουν χρόνο και να παρατείνουν το αδιέξοδο στο Κυπριακό. Τι άφησε η συνάντηση Γκουτέρες-Έρχιουρμαν και ποια η συνέχεια των προσπαθειών του ΓΓ.

Τι έγινε

Στις δηλώσεις του αμέσως μετά τη συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ο Τουφάν Έρχιουρμαν παραδέχθηκε εμμέσως ότι μεταξύ των δύο υπάρχει διάσταση απόψεων ως προς τις συναντήσεις που θα πρέπει να γίνουν. Ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει την πραγματοποίηση μιας άτυπης πενταμερούς, σε αντίθεση με την τουρκική πλευρά που προτάσσει τον διάλογο για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) με προφανή στόχο να κερδίσει χρόνο.

Η Άγκυρα συνεχίζει να ακολουθεί τακτική κωλυσιεργίας στο Κυπριακό, βάζοντας στη διαδικασία διάφορα εμπόδια και χρησιμοποιώντας κατά το δοκούν διαφορετικούς κομιστές. Από τον Ερσίν Τατάρ, ο οποίος εμφανιζόταν ως απόλυτα αρνητικός για συζητήσεις στο Κυπριακό, πέρασε στον Τουφάν Έρχιουρμαν, ο οποίος εμφανίζεται πρόθυμος για διάλογο. Ωστόσο, και στην περίπτωση Έρχιουρμαν η διαδικασία δεν προχωρεί, γιατί εντέχνως τη μπλόκαρε σε συζήτηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης — τακτική που κρατά το Κυπριακό μακριά από ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.

Η πραγματική ιστορία

Οι προϋποθέσεις που δεν υπήρχαν

Τόσο τον Μάρτη όσο και τον Ιούλιο, στις συναντήσεις 5+1 σε Γενεύη και Νέα Υόρκη αντίστοιχα, ήταν κοινή εκτίμηση όλων των εμπλεκομένων — πέραν της τουρκικής πλευράς — πως οι όποιες εξελίξεις στο Κυπριακό θα ήταν δυνατές μετά τον Οκτώβρη και την ψηφοφορία στα κατεχόμενα.

Τον Ιούλιο στη Νέα Υόρκη η εκτίμηση αυτή ήταν ακόμα πιο έντονη, γιατί μπροστά τους είχαν έναν Τουρκοκύπριο ηγέτη ο οποίος είχε κολλήσει στην απαίτηση της αναγνώρισης της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς στάτους. Αρνιόταν να συζητήσει οτιδήποτε πέραν κάποιων ΜΟΕ, κι εκείνα μέσα από τη λογική των «δύο κρατών».

Στη συνάντηση του Ιουλίου είχε συμφωνηθεί ότι τον Σεπτέμβριο ο ΓΓ ΟΗΕ θα είχε ακόμα μια συνάντηση με τους δύο ηγέτες για να εξετάσουν την πορεία υλοποίησης των ΜΟΕ, και πριν το τέλος του χρόνου — λαμβάνοντας υπόψη τον παράγοντα ψηφοφορία στα κατεχόμενα — να πραγματοποιηθεί νέα συνάντηση 5+1. Μεταξύ εκείνων που συμφώνησαν σ’ αυτόν τον μίνι οδικό χάρτη ήταν και η Τουρκία, η οποία είχε τη βαρύτητα και τη δυνατότητα να αποτρέψει κάθε αναφορά σε 5+1 πριν το τέλος του χρόνου. Αλλά δεν το έπραξε.

Μετά την ψηφοφορία στα κατεχόμενα και την ανάδειξη Έρχιουρμαν στην ηγεσία, το Κυπριακό πέρασε σε μια περίοδο προϋποθέσεων από τουρκικής πλευράς — προϋποθέσεων που δεν υπήρχαν τον Ιούλιο.

Οι τέσσερις όροι Έρχιουρμαν

Ο Τουφάν Έρχιουρμαν από την αρχή της παρουσίας του έθεσε επί τάπητος μια μεθοδολογική πρόταση τεσσάρων σημείων, που στην ουσία αποτελούν όρους για να δεχθεί να προχωρήσει η προσπάθεια στο Κυπριακό:

α) Αποδοχή από την ελληνοκυπριακή πλευρά της πολιτικής ισότητας, εκτός διαπραγμάτευσης. β) Χρονοδιάγραμμα στη διαδικασία συνομιλιών, όχι ανοικτού τέλους. γ) Να μην ανοίξουν ξανά θέματα που έχουν ήδη συμφωνηθεί. δ) Εγγυήσεις για το αποτέλεσμα ακόμα κι αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν.

Πέραν αυτών, ο Έρχιουρμαν προτάσσει συνεχώς το θέμα των ΜΟΕ — έναν διάλογο που η τουρκική πλευρά τον θέλει κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της, με επικέντρωση σε θέματα οδοφραγμάτων. Ό,τι δηλαδή απαιτούσε και ο Ερσίν Τατάρ προηγουμένως.

Δύο και στο χέρι…

Αυτό που ο Έρχιουρμαν επιδιώκει είναι να βάλει στην τσέπη την πολιτική ισότητα και την εκ περιτροπής προεδρία, και μετά να δεχθεί να διαπραγματευτεί το σύνολο του Κυπριακού. Ο Τατάρ ζητούσε εκ των προτέρων αναγνώριση κυριαρχικής ισότητας. Ο Έρχιουρμαν αλλάζει τη συσκευασία αλλά όχι το περιεχόμενο.

Η τουρκική πλευρά γνωρίζει ότι η ελληνοκυπριακή δεν θα ικανοποιήσει αυτούς τους όρους πριν πάνε στο τραπέζι. Κάτι που σημαίνει ότι τα πράγματα παραμένουν ως έχουν, χωρίς να φορτώνεται η ευθύνη στην τουρκική πλευρά. Η οποία παραμένει αδιάλλακτη χωρίς κανένα κόστος.

Η ρητορική «δύο λαών» αντί «δύο κρατών»

Τον Οκτώβριο του 2024, ένα χρόνο πριν από την ανάδειξή του, ο Έρχιουρμαν δήλωνε πως η πρόταση Τατάρ για λύση δύο κρατών δεν είναι αποδεκτή από τη διεθνή κοινότητα, και πως μια συνολική λύση μπορεί να επιτευχθεί μόνο στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Ωστόσο, μετά τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, ο Έρχιουρμαν μίλησε στον «Μπαϊράκ» για τον «λαό του» και τους «δύο λαούς» στο νησί, ζητώντας να αρθεί η «άδικη και παράνομη απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων. Δεν μιλά πλέον για δύο κράτη, όπως ο Τατάρ — αλλά εκεί που υπάρχει «λαός», υπάρχει και κράτος. Επί της ουσίας η διαφορά είναι κυρίως λεκτική.

Ένα βήμα πιο μπροστά η Τουρκία

Μια μέρα πριν από τη συνάντηση Γκουτέρες-Έρχιουρμαν, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν τηλεφώνησε στον ΓΓ ΟΗΕ. Σύμφωνα με το πρακτορείο «Ανατολού», συζήτησαν τις εξελίξεις σε Γάζα, Δυτική Όχθη, τις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν και το Κυπριακό.

Η σύνδεση αυτής της επικοινωνίας με τη συνάντηση της επόμενης μέρας δεν είναι τυχαία — υπάρχουν προηγούμενα παρεμβάσεων της Άγκυρας με στόχο να μπλοκαριστεί οποιαδήποτε κινητικότητα. Η τουρκική πλευρά δείχνει σαφώς ότι θέλει να βρίσκεται ένα βήμα μπροστά και να ελέγχει κάθε κίνηση της τουρκοκυπριακής ηγεσίας.

Ο παράγοντας Γκουτέρες

Ο Έρχιουρμαν εμφανίστηκε μερικώς ενθουσιασμένος μετά τη συνάντηση, δηλώνοντας πως ο Γκουτέρες γνωρίζει τα θέματα σε βάθος, δεν δείχνει σημάδια κούρασης, και ότι η αποφασιστικότητά του στο Κυπριακό είναι ξεκάθαρη. Η τοποθέτηση αυτή δείχνει πως ο Γκουτέρες δεν προσπερνά πλέον το Κυπριακό — κάτι που πολλές φορές είχε υπογραμμίσει και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης.

Ο παράγοντας Γκουτέρες θα παίξει σημαντικό ρόλο στη συνέχεια. Το ερώτημα είναι: θα αφήσει τον χρόνο να κυλήσει μέχρι να περάσει η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ; Ή θα ρισκάρει να συγκαλέσει μονομερώς μια νέα άτυπη 5+1;

Η δική μου ανάγνωση

Η αλλαγή στάσης της τουρκικής πλευράς σε σχέση με τον Ιούλιο γεννά σοβαρά ερωτηματικά. Η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ ήταν ήδη γνωστή τον Ιούλιο, όταν η Τουρκία συμφωνούσε στον μίνι οδικό χάρτη. Μετά την «εκλογή» Έρχιουρμαν, η Άγκυρα τον άφησε στο περίμενε, καθυστερώντας την επίσκεψη Ολγκίν και ματαιώνοντας τελικά την άτυπη πολυμερή που είχε προαγγελθεί.

Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στο τελευταίο της ταξίδι στο νησί, έδειξε πως τα Ηνωμένα Έθνη δεν θα επιβάλουν σύγκληση 5+1, δείχνοντας να συμβιβάζεται με την τουρκοκυπριακή θέση ότι πρέπει πρώτα να κλείσουν τα ΜΟΕ. Το ερώτημα παραμένει: πότε θα κλείσουν; Και ποιος ορίζει τους κανόνες αυτού του παιχνιδιού;

Η τουρκική πλευρά δεν βάζει μόνο τα ΜΟΕ ως προαπαιτούμενο — βάζει και τους τέσσερις όρους Έρχιουρμαν. Και δείχνει να πείθει ΟΗΕ και μερίδα ξένων διπλωματών ότι χρειάζεται «θετικό κλίμα» πριν από κάθε πολυμερή. Θετικό κλίμα, βέβαια, όπως το αντιλαμβάνεται η τουρκική πλευρά.

Την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου, Χριστοδουλίδης και Έρχιουρμαν θα συναντηθούν για να συζητήσουν ΜΟΕ και μέτρα που μπορούν να συμβάλουν σε θετικό κλίμα. Θα φανεί αν η τουρκική πλευρά θέλει πραγματικά πρόοδο — ή αν απλώς παίζει τον χρόνο.