Η Ευρώπη οφείλει στον εαυτό της μια αξιόπιστη άμυνα

Η Κύπρος υπενθυμίζει στην Ένωση ότι η ασφάλεια δεν είναι προνόμιο των συμμαχιών — είναι υποχρέωση ταυτότητας

ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΠΙΜΠΙΣΙΗ | Politica

Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος σπρώχνει θεσμούς μπροστά σε καθρέφτες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα μπροστά σε έναν τέτοιον. Αυτό που βλέπει δεν κολακεύει. Το Άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Λισαβόνας παρέμενε επί χρόνια γράμμα κενό — εντυπωσιακό στη διατύπωσή του, άτολμο στην εφαρμογή. Και η αδράνεια αυτή δεν ήταν τυχαία· ήταν συνέπεια μιας βολεμένης εξάρτησης.

Η ομπρέλα ασφάλειας του ΝΑΤΟ ευεργέτησε πολλά κράτη μέλη. Ωστόσο, δημιούργησε εντός της Ένωσης μια αθόρυβη παθογένεια: την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται να σκέφτεται μόνη της. Όταν η ευρωπαϊκή ασφάλεια ταυτίστηκε αποκλειστικά με τον ρωσικό κίνδυνο, αυτό δεν ήταν ανάλυση — ήταν επιλεκτική ανάγνωση. Ανακλούσε τις προτεραιότητες κρατών με ιδιαίτερο ιστορικό βίωμα έναντι της Μόσχας.

Μια δήλωση που αποκαλύπτει νοοτροπία

Η Κάγια Κάλας εκφράζει με συνέπεια αυτή τη νοοτροπία. Η τοποθέτησή της μετά το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων — ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή «δεν είναι ευρωπαϊκός πόλεμος» — δεν ήταν ολίσθημα γλώσσης. Αντίθετα, ήταν έκφραση ενός κόσμου που αντιλαμβάνεται τα σύνορα της ευρωπαϊκής ευθύνης με αδικαιολόγητη στενομέτρια. Μια Ευρώπη που παρεμβαίνει στο παγκόσμιο εμπόριο και εξάγει πολιτικά πρότυπα, αλλά αρνείται ευθύνη για κρίση στα κατώφλια της, δεν είναι ευρωπαϊκή δύναμη. Είναι γεωγραφική έκφραση με θεσμικές φιλοδοξίες.

Η Κύπρος έχει βιώσει αυτή την αντίφαση εντονότερα από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος. Νησί στην Ανατολική Μεσόγειο, διαιρεμένο και εκτός ΝΑΤΟ, γνωρίζει εξ ιδίας πείρας τι σημαίνει να είσαι ευρωπαίος χωρίς ασφαλιστική δικλείδα. Εκεί ακριβώς έγκειται η ηθική βαρύτητα της κυπριακής πρωτοβουλίας: δεν προέρχεται από αφηρημένο δόγμα, αλλά από βιωμένη αναγκαιότητα.

Η ενόχληση ενός προέδρου που έχει δίκιο

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εξέφρασε στις Βρυξέλλες τη διαφωνία του με σαφήνεια. Μετέφερε στην Κάλας την κυπριακή θέση αναντίρρητα: τοποθετήσεις που αποστασιοποιούν την Ευρώπη από την περιοχή υπονομεύουν τον διάλογο. Οι ηγεσίες της Μέσης Ανατολής περιμένουν παρουσία και πρωτοβουλία — όχι σιωπή που μεταφράζεται ως αδιαφορία.

«Η ΕΕ πρέπει να αναλάβει ενεργό ρόλο στην προσπάθεια τερματισμού της σύγκρουσης», διεκήρυξε από το βήμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Πράγματι, τα λόγια είναι απλά — αλλά φορτισμένα με θεσμική βαρύτητα. Η Ένωση συνδιαλέγεται με ερωτήματα ταυτότητας: τι είδους ισχύ επιθυμεί να ασκεί, και με ποιο ηθικό αποτύπωμα;

Ανοίγει ο δρόμος για το 42(7)

Η επίμονη κινητικότητα της Λευκωσίας απέδωσε καρπούς. Ο Χριστοδουλίδης και ο Έλληνας πρωθυπουργός Μητσοτάκης υπέβαλαν κοινό αίτημα για οδικό χάρτη που θα καθιστά το Άρθρο 42(7) λειτουργικό. Επιπλέον, στήριξη παρείχαν οι ηγέτες Ελλάδας, Γαλλίας, Ιρλανδίας, Ισπανίας, Γερμανίας, Ολλανδίας και Ιταλίας — καθώς και η ίδια η Κάλας.

Τρεις παράγραφοι των τελικών Συμπερασμάτων έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η παράγραφος 6 επιβεβαιώνει την αλληλεγγύη προς κράτη μέλη της Ανατολικής Μεσογείου. Η παράγραφος 17 επαναδιατυπώνει τις υποχρεώσεις έναντι της κρίσης στη Γάζα. Τέλος, η παράγραφος 48 εντάσσει την ασφάλεια της Κύπρου στο πλαίσιο της συλλογικής ευρωπαϊκής ασφάλειας — όχι ως περιφερειακό ζήτημα, αλλά ως συστατικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ακεραιότητας.

Η συζήτηση για την ενεργοποίηση του Άρθρου 42(7) εγγράφεται πλέον στην ατζέντα της Άτυπης Συνόδου στην Κύπρο, στις 23 και 24 Απριλίου. Η επιλογή της χώρας που συμβολίζει τα κενά της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης δεν είναι τυχαία. Είναι πράξη αναγνώρισης οφειλής.

Η Κύπρος ως πυξίδα, όχι ως θύμα

Η Λευκωσία δεν επιζητεί τον ρόλο του αδύναμου. Αξιώνει τον ρόλο του αξιόπιστου εταίρου — γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής. Άλλωστε, η ίδια η Ένωση διατηρεί εμπορικές σχέσεις με τις χώρες της περιοχής. Η πολιτική αποστασιοποίηση, επομένως, δεν είναι θέση αρχής — είναι αντίφαση πολιτικής.

Αυτό καθιστά την κυπριακή πρωτοβουλία σημαντική πέραν της ίδιας της χώρας. Επαναφέρει στο κέντρο την αρχή της συνολικής ασφάλειας. Μια Ένωση που αντιμετωπίζει την ασφάλεια επιλεκτικά δεν πληροί τις προϋποθέσεις για ενιαίο πολιτικό χώρο.

Η Ευρώπη που αξίζει να υπερασπιστεί κανείς

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι απλώς θεσμική κατασκευή. Είναι κληρονόμος πολιτισμού που εδράζεται στην αξιοπρέπεια, στη δικαιοσύνη και στην αλληλεγγύη. Συνεπώς, δεν μπορεί να αφήνει κράτη μέλη εκτεθειμένα, επικαλούμενη ατελή νομικά κείμενα που η ίδια παρέλειψε να τελειοποιήσει.

Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας είναι μια υπόσχεση που η Ευρώπη έδωσε στον εαυτό της. Η Κύπρος απλώς ζητεί να τηρηθεί. Κι αν η Ευρώπη θέλει να είναι κάτι περισσότερο από σύνολο εξαρτημένων κρατών, οφείλει να απαντήσει αξίως.

---

Ο Ανδρέας Πιμπίσιης είναι πολιτικός αναλυτής και ιδρυτής του Politica.